EMDR bij koopverslaving

‘Eén voor één klikken de dia's door mijn hoofd. Het ene plaatje met daarop de afbeelding van een dvd volgt op het andere. Ik kan het niet stopzetten. Trots ben ik naar huis gegaan met ‘maar' drie dvd's, ik heb me weten te beheersen, de andere zeven laten liggen. Maar dan begint de diashow.' Susan is een van de deelnemers aan de afkicktraining voor shopaholics. Lachend zegt ze dat ze een meer mannelijke vorm van verslaving heeft, ze koopt vooral boeken, tijdschriften en dvd's. Inmiddels heeft ze zo'n drie duizend dvd's. Haar koopverslaving heeft geleid tot schulden en controle van haar familie. Ze krijgt een budget van 50 euro per week.

Goede, rationele adviezen helpen niet bij Susan. Ze is bijvoorbeeld bij een psychologe in therapie om van de koopverslaving af te komen. Deze adviseert: ‘Kijk nu eerst eens naar de dvd's die je hebt, voordat je gaat shoppen. Je hebt er zoveel nog niet bekeken!'

De medecursisten herkennen waarom het goede advies niet werkt. Het doet immers niets aan de drang om te shoppen, de hunkering, de craving. Die drang brengt je er toe weer opnieuw naar de Free Record Shop te gaan en een volgend stapeltje te halen. Ook al belanden de dvd's op een stapel, toch moet je naar de winkel.

Die drang zetelt in het emotionele brein. Ons emotionele brein is 200 miljoen jaar oud, we delen het met de andere zoogdieren. Het emotionele brein regelt ons emotioneel reageren in sociale situaties. De hunkering naar het shoppen komt voort uit een diepgeworteld gevoel van onvrede en falen. Susan is geboren met een handicap. Haar vader heeft daar nooit goed mee om kunnen gaan en naar haar gevoel haar altijd afgewezen. Susan shopt om zich beter te voelen.

Het rationele brein, ontwikkeld bij de mensen en mensapen, is 250.000 jaar oud. Het kent bewustzijn, taal, aandacht, probleemoplossing en planning. Bij vrijwel alle verslavingen delft dit cognitieve brein het onderspit. Natuurlijk weet iedere koopverslaafde dat hij of zij beter niet op koopjesjacht kan gaan, maar er is iets wat sterker is.

EMDR (Eye Movement Desensitisation Reprocessing) is een recent ontwikkelde therapie die werkt met bilaterale stimulatie, waardoor de informatieverwerking in het emotionele brein rechtstreeks beïnvloed kan worden (zie voor info: www.emdr.nl ). De effectiviteit van deze therapievorm is wetenschappelijk aangetoond en wordt in de GGZ-richtlijnen voor het behandelen van angststoornissen aangeraden. I

Ik pas deze methode bij Susan toe. Zij moet haar aandacht richten op het ergste moment van de diavoorstelling in haar hoofd: het moment dat zij haar hoofd afwendt van de stapels dvd's. Welke negatieve uitspraak over zichzelf past daarbij? Susan: ‘Ik ben niet goed genoeg.'
In iedere situatie waarin deze zelfuitspraak wordt opgeroepen, neemt bij haar de drang om te shoppen onbeheersbare vormen aan.

De behandeling bestaat uit acht stappen. Onderdeel is dat Susan haar aandacht richt op de dia, de negatieve gedachte over zichzelf en het nare gevoel. Als het nare gevoel verdwenen is, brengt ze hetzelfde plaatje in verband met de tegenovergestelde positieve gedachte: ik ben goed genoeg.

Ter afsluiting vraag ik Susan wat ze hiervan heeft geleerd. Ze barst los: ‘Ik ben toch niet zo hopeloos als ik denk dat ik ben. Ik ben toch niet zo verrot, mislukt en waardeloos.' Door de heftige manier waarop ze het zegt, voel ik mee met de wrede manier waarop ze zichzelf altijd heeft gezien en hoe haar koopverslaving dit negatieve zelfbeeld bevestigde. Begrijpelijk is dat ze door te shoppen steeds wilde ontsnappen aan dit beklemmende gevoel.

Eerder in de training gaf Susan al aan wat haar een goed gevoel geeft: het zich verder intellectueel ontwikkelen, haar studie afmaken en lekker lezen. Voorwaarde om dat te realiseren is dat ze het gevoel van ‘craving' kan loslaten. Binnenkort test ze of dat haar gelukt is: met een vriendin heeft ze afgesproken een platenzaak in te gaan. Misschien lukt het niet in een keer, maar ze heeft in ieder geval een stap gezet.